Conspiracy theories and democratic backsliding in Türkiye : elite rethoric, public endorsement and the erosive dynamic

Abstract

Abstract: This dissertation investigates the role of conspiracy theories in the democratic backsliding in Türkiye. Rather than viewing them merely as signs of paranoia, it conceptualizes conspiracy theories as a dual-purpose mechanism: a strategic tool used by elites and a lens for meaning-making among citizens. The study employs a mixed-methods approach. A content analysis of nearly twenty years of parliamentary group speeches reveals that ruling parties strategically deploy conspiratorial narratives, especially during periods of political tension, distinguishing their usage from the more reactive rhetoric of opposition parties. A nationally representative survey complements this by examining the demand side, showing that education, religiosity, internet news consumption, political efficacy, and partisanship significantly predict conspiracy beliefs. These beliefs are strongly linked to a decreased emphasis on core democratic principles such as liberal and electoral norms. Finally, an online survey experiment provides causal evidence that even a single, brief exposure to a conspiracy narrative can diminish citizens' normative commitment to democratic values. Overall, the findings illustrate how the strategic supply and public demand for conspiracy theories create an erosive dynamic that systematically undermines democratic norms and contributes to the broader process of democratic decline.

Özet: Bu doktora tezi, komplo teorilerinin Türkiye'deki demokratik gerileme sürecindeki rolünü incelemektedir. Komplo teorilerine olan inancı paranoyanın bir göstergesi olarak görmek yerine, onları hem elitler tarafından kullanılan stratejik bir araç hem de vatandaşların anlamlandırma süreçlerinde başvurdukları bir mercek olarak işlev gören iki amaçlı bir mekanizma olarak kavramsallaştırmaktadır. Çalışma, karma yöntemli bir yaklaşım benimsemektedir. Yaklaşık yirmi yıllık meclis grup konuşmaları ile yapılan içerik analizi, iktidar partilerinin özellikle siyasi gerilim dönemlerinde komplocu anlatıları stratejik biçimde kullandığını ve bu kullanımın muhalefet partilerinin daha tepkisel retoriğinden ayrıldığını ortaya koymaktadır. Ulusal düzeyde temsil gücüne sahip anket, talep yönünü inceleyerek eğitim, dindarlık, internet haber tüketimi, siyasal yeterlilik ve partizanlığın komplo inançlarını anlamlı biçimde yordadığını göstermektedir. Bu inançlar, liberal ve seçimsel normlar gibi temel demokratik ilkelere verilen desteğin azalmasıyla güçlü biçimde ilişkilidir. Son olarak, çevrimiçi anket deneyi, komplo anlatılarına tek seferlik ve kısa süreli maruz kalmanın bile vatandaşların demokratik değerlere yönelik normatif bağlılığını azaltabileceğine dair nedensel kanıt sunmaktadır. Genel olarak bulgular, komplo teorilerinin stratejik arzı ile kamuoyu talebinin demokratik normları sistematik biçimde zayıflatan ve demokratik gerileme sürecine katkıda bulunan bir aşındırıcı dinamik yarattığını ortaya koymaktadır.