Jinekolojik kanser cerrahisi geçiren kadınlara yönelik alt ekstremite lenfödem eğitim programının geliştirilmesi etkinliğinin değerlendirilmesi

Abstract

Abstract: This study was conducted to development and evaluate the feasibility of a lower extremity lymphedema education program based on the Symptom Management Model (SMM) for women undergoing gynecologic cancer surgery, and to examine its effects on lymphedema development, quality of life, and self-efficacy. The randomized pilot study was carried out between September 2024 and May 2025 with 27 women (intervention group = 14, control group = 13) who underwent gynecologic cancer surgery at a training and research hospital. The women in the intervention group received SMM-based lower extremity lymphedema education. Data were collected using a Socio-demographic Information Form, Lymphedema Risk Assessment Questionnaire, European Organization for Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire (EORTC QLQ-C30), the 6-Item Self-Efficacy Scale for Chronic Disease Management, the Gynecologic Cancer Lymphedema Questionnaire, and the Training Satisfaction Questionnaire. In addition, lower extremity leg circumference measurements were taken preoperatively and at the 3-month follow-up. Data were analyzed using SPSS IBM version 29. Descriptive analyses, independent samples t-test, paired samples t-test, and chi-square test were performed. All analyses were conducted at a 95% confidence interval with a significance level of p<0.05. The intervention and control groups were similar in terms of descriptive characteristics and lymphedema risk levels (p>0.05). No significant difference was found between the groups in terms of quality of life scores at the first follow-up (t=0.160, p=0.874). However, at the 3-month follow-up, the functional quality of life scores in the intervention group were significantly higher than those in the control group (t=3.289, p=0.003). The general edema and limb edema subdimension scores of the Gynecologic Cancer Lymphedema Questionnaire were significantly higher in the control group compared to the intervention group (p<0.05). Additionally, self-efficacy scores were significantly higher in the intervention group (p<0.05). The mean satisfaction score with the training was 4.54±0.16, with a participation rate of 93.3% and a completion rate of 96.42%. As a result, the SMM-based lower extremity lymphedema education was found to be feasible in clinical settings, improved self-efficacy and quality of life, and reduced lymphedema symptoms. Therefore, it is recommended that this educational program be implemented in gynecologic oncology clinics in the postoperative period to enhance quality of life, support self-efficacy, and prevent lymphedema development. Keywords Lower extremity lymphedema, gynecological cancer, symptom management model, education.

Özet: Bu araştırma, Semptom Yönetim Modeli (SYM) temelli, alt ekstremite lenfödem eğitim programını geliştirmek, eğitimin jinekolojik kanser cerrahisi geçiren kadınlarda uygulanabilirliğini değerlendirmek ve lenfödeme ilişkin semptom gelişimi, yaşam kalitesi ve öz-etkililik düzeylerine etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Randomize pilot tipte planlanan bu çalışma, Eylül 2024–Mayıs 2025 tarihleri arasında bir eğitim ve araştırma hastanesinde, jinekolojik kanser cerrahisi geçirmiş 27 kadın (müdahale=14, kontrol=13) ile gerçekleştirilmiştir. Müdahale grubundaki kadınlara SYM temelli alt ekstremite lenfödem eğitimi uygulanmıştır. Veriler; Sosyo-demografik Bilgi Formu, Lenfödem Risk Değerlendirme Anketi, Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Organizasyonu Yaşam Kalitesi Ölçeği (EORTC QLQ-C30), Kronik Hastalık Yönetimi İçin 6 Maddelik Öz-Etkililik Ölçeği, Jinekolojik Kanser Lenfödem Anketi ve Eğitim Memnuniyet Anketi ile toplanmıştır. Ayrıca katılımcıların pre-operatif dönemde ve cerrahi sonrası üçüncü ayda alt ekstremite bacak çevresi ölçümleri alınmıştır. Verilerin analizinde SPSS IBM 29 istatistik programı kullanılmış; tanımlayıcı analizler, Bağımsız Gruplarda t-Testi, Bağımlı Gruplarda t-Testi ve Ki-kare testi uygulanmıştır. Tüm analizler %95 güven aralığında ve p<0,05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Müdahale ve kontrol grubundaki kadınların tanımlayıcı özellikleri ve lenfödem risk düzeyleri benzer bulunmuştur (p>0,05). İlk izlemde yaşam kalitesi puanları arasında anlamlı fark gözlenmemiştir (t=0,160, p=0,874). Ancak 3.ay izlemlerinde, müdahale grubunun fonksiyonel yaşam kalitesi puan ortalamaları kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (t=3,289, p=0,003). Aynı izlem döneminde Jinekolojik Kanser Lenfödem Anketi'nin genel ödem ve ekstremite ödemi alt boyut puanları kontrol grubunda anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). Müdahale grubundaki kadınların öz-etkililik puan ortalamaları da anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Eğitim memnuniyeti puan ortalaması 4,54±0,16 olup, katılım oranı %93,3 ve tamamlama oranı %96,42 olarak belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, SYM temelli alt ekstremite lenfödem eğitiminin klinikte uygulanabilir olduğu; kronik hastalıkların yönetiminde öz-etkililiği ve yaşam kalitesini artırdığı, lenfödem semptomlarını ise azalttığı saptanmıştır. Bu kapsamda söz konusu eğitimin, jinekolojik onkoloji kliniklerinde cerrahi sonrası dönemde yaşam kalitesini yükseltmek, öz-etkililiği desteklemek ve lenfödem gelişimini önlemek amacıyla kullanılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler Alt ekstremite lenfödem, jinekolojik kanser, semptom yönetim modeli, eğitim.