Geç Bizans Dönemi’nde Saros Körfezi kuzey kıyılarında limanlar ve surlu yerleşmeler

Abstract

Saros Körfezi geneli günümüze dek birçok bilimsel araştırmaya konu olmuşsa da kuzey kıyılarının Orta Çağ dönemiyle ilintili olarak özellikle de Geç Bizans Dönemi tarihsel topoğrafyası bir hayli muğlak kalmıştır. Dahası, bölgedeki belli başlı tahkimli yerleşmeler, disiplinler arası bir yaklaşımla en başta mimarlık tarihi yönüyle detaylı biçimde ele alınmadığı gibi, bu tahkimatlarla ilintili olması muhtemel limanların kimliği de meçhul biçimde süregelmiştir. Bu çalışmada, öncelikle literatürdeki güncel argümanlar ile bunlarda görülen eksiklikler ve belirsizlikler ortaya konmuştur. Daha sonra Saros Körfezi’nin kuzey sahilinde, günümüz Yaylaköy, Mecidiye ve Gökçetepe köylerinde bulunan üç adet Bizans tahkimatı, yine akademik yazında mevcut veriler üzerinden derlenmiş ve sınıflandırılmıştır. Bu esnada, söz konusu yapıların anlaşılabilmesi ve tarihlenebilmesine yönelik bir kılavuz olması bakımından Bizans tahkimat mimarisine dair özet mahiyetinde bir inceleme çalışmaya eklenmiştir. Araştırmanın ana bölümünü yazılı ve kartografik portolanlar, dönemsel tanıklıklar ve arşiv belgeleri gibi birincil kaynakların bir bütün halinde, saha verileri ışığında birbiriyle kıyaslamalı biçimde yeniden irdelenmesi oluşturmaktadır. Bulgulara göre, mevcut Yaylaköy Kalesi esas olarak Orta Bizans Dönemi’ne, yaklaşık olarak 9-10. yüzyıllara tarihlenmektedir. Yine mevcuttaki Mecidiye ve Gökçetepe kalelerinin ise 13. yüzyıl inşaları olduğu düşünülmektedir. Tüm bu kaleler olasılıkla 15. yüzyılda terk edilmiştir. Geç Bizans Dönemi itibariyle Yaylaköy-Pacheia ve Mecidiye-Xeros yer eşleşmeleri söz konusudur. Buralar aynı zamanda liman özelliğine sahiptir ve tanımlı ticaret rotaları üzerinde yer almaktadır. Gökçetepe-Megarision ise son yer eşleşmesi olup bu bölgede ticari öneme sahip bir liman belirlenememiştir.